Dyschromie wywołane ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe, stanowią coraz częstszy powód wizyt w gabinetach kosmetologicznych. Mimo edukacji w zakresie fotoprotekcji liczba klientek z tym problemem stale rośnie.

Powstawanie przebarwień jest związane z nierównomierną aktywacją melanocytów w skórze, co prowadzi do lokalnego nadmiaru melaniny. I choć ultrafiolet UVB indukuje melanogenezę tylko w górnych warstwach skóry, ultrafiolet UVA przenika głębiej i nasila fotostarzenie oraz uszkodzenia dna. To sprzyja tworzeniu się uporczywych zmian pigmentacyjnych.
W terapii takich przebarwień szczególnie istotne jest podejście holistyczne, łączące precyzyjną diagnostykę, uwzględnienie typu cery, wybór zaawansowanych technologicznie procedur oraz odpowiednią pielęgnację podtrzymującą efekty. A zatem, do dzieła!

Diagnostyka 

Rozpoczynamy, jak wiadomo, od określenia fototypu skóry według Fitzpatricka, klasyfikacji sięgającej od typu I (bardzo jasna, skłonna do poparzeń, nieopalająca się) do typu VI (bardzo ciemna, niemal niewrażliwa na oparzenia). 
Typ cery determinuje zarówno predyspozycje do powstawania przebarwień, jak i reakcję na zabiegi. Skóra jasna (fototypy I–II) częściej reaguje rumieniem, zaczerwienieniem, ewentualnie tworzeniem się plam pozapalnych po zbyt agresywnych peelingach czy laserach. Natomiast cera o wyższych fototypach (III–V) jest bardziej podatna na powstawanie przebarwień pozapalnych PIH (ang. Post-Inflammatory Hyperpigmentation), gdyż nadmierna stymulacja melanogenezy prowadzi do utrwalonych ognisk pigmentacyjnych. 
Zaplanowanie terapii przebarwień posłonecznych wymaga wnikliwej oceny stanu skóry. Teraz to już nie problem, bo mamy do dyspozycji dermatoskopię cyfrową lub systemy obrazowania w spektrum widzialnym i bliskiej podczerwieni, pozwalające na identyfikację zmian niewidocznych gołym okiem. Jak również określenie poziomu głębokości pigmentacji, takiego jak przebarwienia naskórkowe, skórne czy mieszane.

Po pierwsze, lasery

W zakresie aparatury hi-tech kluczowe znaczenie miały i nadal mają lasery i intensywne źródła światła. Tu prym wiodą: IPL, LED, Q-Switch Nd:Yag 1064 nm/ktp 532 nm, lasery pikosekundowe, frakcyjny laser ablacyjny i nieablacyjny: Er:Yag 2940 nm, erbowo-szklany, tulowy oraz CO2. 
Przy czym powody tego stanu rzeczy są następujące: 

1. Lasery nanosekundowe Q-Switch i pikosekundowe emitują impulsy ultrakrótkie, umożliwiające najbardziej selektywne rozbijanie cząsteczek melaniny (na poziomie optycznego efektu fotoakustycznego), dlatego są coraz chętniej używane w leczeniu trudnych zmian – opornych na wcześniejsze terapie. Reprezentują one impuls o bardzo dużej mocy szczytowej, upakowanej w bardzo krótkim czasie trwania impulsu, a to ogranicza lokalne przegrzanie tkanek i minimalizuje powstanie PIH, co jest niezwykle ważne w przypadku fototypów skóry III-IV.
   
   Im krótszy impuls względem czasu relaksacji termicznej chromoforu, tym większy udział efektu fotoakustycznego i mniejsze rozproszenie ciepła (wyjaśnienie: laser Q-Switch tyczy się lasera nanosekundowego).
   
   
2. Lasery pulsujące frakcyjne, zarówno ablacyjne, jak i nieablacyjne, działają na zasadzie kontrolowanego uszkodzenia skóry, co stymuluje jej regenerację, produkcję kolagenu i remodelację barwy poprzez usunięcie fragmentów wzbogaconych w melaninę. Takie wiązki sprawdzają się więc przy przebarwieniach mieszanych, zarówno naskórkowych, jak i skórnych, a pozwalają na jednoczesną rewitalizację skóry. Przy czym najbardziej efektywne we frakcji są lasery o charakterze ablacyjnym. Ich dawka oraz gęstość mikropunktowa są dobierane indywidualnie, zależnie od fototypu i wrażliwości cery, ponieważ zbyt głęboka penetracja może prowadzić do poważnych PIH zwłaszcza u fototypów IV-V.
   
   
3. IPL (intensywne źródło światła pulsacyjnego) oraz CPL (kalibrowane światło pulsacyjne) reprezentują polimorfizm światła, działając przez selektywne podgrzewanie melaniny głównie w obrębie naskórka, co prowadzi do rozpadu barwnikowego. Jednak, jak wiemy, jego szeroki zakres spektralny bywa niekiedy mniej kontrolowany niż w przypadku laserów, co zwiększa ryzyko niedostatecznego efektu lub zmian kolorystycznych. Dlatego zabiegi IPL są bardziej wskazane dla skóry jasnej (fototypy I-II) z powierzchownymi przebarwieniami.
   
   
4. IPL z radiofrekwencją (RF), mieszające fototermolizę z podgrzewaniem tkanek, mają większy potencjał, bo zwiększają penetrację i stymulację rewitalizacji, jednocześnie hamując produkcję melaniny. Takie hybrydowe systemy dobrze spisują się w terapii objawów fotostarzenia łączonych z przebarwieniami, szczególnie u osób z mieszanym typem skóry i umiarkowanym fototypem (III-IV). 

Mikronakłucia

Kolejnym – obok laserów i terapii światłem – zabiegiem skutecznym urządzeniowo, często w połączeniu z napromieniowaniem led, jest mikronakłuwanie. Mikronakłucia tworzą kanały mikrourazów, które ułatwiają penetrację preparatów rozjaśniających, np. kwasu azelainowego, witaminy C, hydrochinonu – tam, gdzie to dozwolone – czy inhibitorów tyrozynazy, a impulsy LED (zwłaszcza światło niebieskie lub czerwone) wzmacniają mikrobiom skóry i redukują stan 
zapalny. 
Ten rodzaj terapii łączy korzyści mechaniczne i biochemiczne, a także jest odpowiedni dla wszystkich fototypów, lecz wymaga kontroli, by nie wywołać nadmiernego PIH u skóry ciemniejszej. Dodatkowo, technologia ultraszybkiej fali radiowej (RF) wprowadza nakłuwanie przy jednoczesnym podgrzewaniu skóry – co zwiększa stymulację odbudowy i rozjaśnienia przy minimalnej inwazyjności.
Ważnym aspektem są też chemiczne peelingi, w połączeniu z urządzeniami zwiększającymi ich penetrację albo dzielącymi powierzchnię skóry. Głębsze peelingi (np. TCA, kwas kojowy, mlekowy w wyższych stężeniach) zaleca się stosować ostrożnie: w przypadku skóry jasnej można stosować TCA 20–30 proc., a u ciemniejszej – łagodniejsze kwasy, np. 20-proc. azelainowy, 20-proc. mlekowy czy glikolowy 30 proc., by uniknąć PIH. Kombinacje, takie jak peeling chemiczny wspomagany ultradźwiękami lub sonoforezą, dają lepsze wyniki przy mniejszym ryzyku.

Terapie łączone

W redakcji LNE kochamy protokoły łączone, kojarzące różne technologie w celu synergii i większej skuteczności. Na przykład: 

• seria mikronakłuć z aktywacją LED, 
• kilka tygodni później fala pulsacyjna (IPL + RF), 
• a następnie przy pomocy pikolasera usuwanie pozostałych, najgłębszych plam. 

Taki schemat daje szansę rozjaśnienia zmian naskórkowych, remodelacji kolagenu i eliminacji głębiej umiejscowionych depozytów melaniny, przy jednoczesnym minimalizowaniu skutków ubocznych i krótszym czasie rekonwalescencji.
Bardzo ważna jest także pielęgnacja domowa podtrzymująca efekty zabiegów: 

• codzienna, bardzo wysoka ochrona przeciwsłoneczna: SPF ≥ 50, filtry UVA + UVB, często z dodatkiem filtrów antyhepatyków (np. cynk, tlenek tytanu),
• stosowanie preparatów depigmentacyjnych dla fototypów I–II (jak witamina C, niacynamid, arbutyna),
• a dla fototypów III–V dodatkowo składniki antyoksydacyjne i łagodne inhibitory tyrozynazy. 

Opracowała Agnieszka Keller 
Konsultacja: Karolina Marcinkowska