Możemy proponować klientkom najlepsze zabiegi i suplementy, ale nic nie zastąpi odpowiedniej dawki nocnej regeneracji. Odkrywamy rytm dobowy naszego organizmu i skóry.

Specjaliści powtarzają, że do optymalnej regeneracji potrzebujemy 7-8 godzin snu. Okazuje się jednak, że wraz z wiekiem skracają się jego fazy, co może wpływać na przyspieszenie procesów starzenia się. Niedostateczna ilość snu to jednak nie tylko podkrążone oczy. Wpływa negatywnie także na funkcje poznawcze, procesy metaboliczne oraz na układ odpornościowy. Coraz więcej badań pokazuje, że sen odgrywa kluczową rolę także w kondycji skóry – największego organu naszego ciała. Głębokie procesy regeneracyjne, naprawcze i immunologiczne w skórze są ściśle powiązane z rytmem dobowym i mechanizmami naszego zegara biologicznego.

Czym jest rytm dobowy?

Rytm dobowy, nazywany także cyklem okołodobowym, to nasz wewnętrzny biologiczny zegar, który reguluje cykle aktywności i odpoczynku organizmu. Wypływa m.in. na wydzielanie hormonów (np. melatoniny i kortyzolu), temperaturę ciała, metabolizm czy właśnie procesy regeneracyjne. Centralnym regulatorem rytmu dobowego jest jądro nadskrzyżowaniowe w podwzgórzu, które reaguje na bodźce świetlne docierające do siatkówki naszego oka. Na tej podstawie organizm reguluje wydzielanie hormonów, temperaturę ciała, metabolizm oraz cykle snu i czuwania. Dla przykładu, obecność światła hamuje wydzielanie hormonu snu (melatoniny) przez szyszynkę. Z kolei jego brak pobudza sekrecję tego hormonu. 

Zachowanie prawidłowego rytmu dobowego jest kluczowe dla zdrowia i dobrego samopoczucia. Zaburzać mogą go różne czynniki, takie jak praca w trybie zmianowym, stres, nieregularny, za krótki sen, spożywanie obfitych posiłków późnym wieczorem, picie alkoholu i korzystanie z innych używek czy ekspozycja na niebieskie światło przed snem. 

Skóra i jej rytm

Nasza skóra ma swój własny, niezależny rytm dobowy. Komórki naskórka i skóry oraz mechanizmy naprawcze DNA działają w cyklu, który jest powiązany z rytmem dobowym, ale ma swoje własne tempo i jest uzależniony od wielu sygnałów molekularnych. 

Co zatem w nocy dzieje się w naszej skórze?

• zachodzi naprawa uszkodzeń DNA, które powstały w ciągu dnia pod wpływem działania szkodliwych czynników, np. promieniowania UV, ekspozycji na wolne rodniki czy światło niebieskie,
• pobudzona zostaje produkcja kolagenu i elastyny, czyli białek strukturalnych, niezbędnych dla zachowania odpowiedniego rusztowania w skórze,
• procesy regeneracji zachodzą w strukturze bariery hydrolipidowej, która chroni naskórek m.in. przed utratą wody (TEWL),
• wymiatane są wolne rodniki, które powstały w wyniku stresu oksydacyjnego,
• dochodzi do procesu regulacji immunologicznej.

Badania pokazują, że wiele enzymów naprawczych osiąga swoją maksymalną aktywność właśnie w nocy, dlatego wiele procesów odnowy komórkowej zachodzi wtedy, kiedy śpimy. 

Konsekwencje braku snu

Jedna nieprzespana noc nie będzie niosła za sobą poważnych skutków dla skóry (oprócz cieni pod oczami), jednak chroniczny niedobór nocnej regeneracji będzie zostawiał na skórze widoczne ślady. Zaburzenia snu i rytmu dobowego desynchronizują geny zegarowe w skórze, co skutkuje nieefektywną naprawą uszkodzeń i kumulacją zmian degeneracyjnych. Rozpiszmy to na czynniki pierwsze.

1. Zaburzenia funkcji bariery naskórkowej powodują, że skóra staje się bardziej sucha, podatna na podrażnienia oraz utratę optymalnego poziomu wilgoci. Uszkodzenie bariery sprzyja stanom zapalnym czy reakcjom nadwrażliwości. Na takiej skórze silniej zaznaczają się zmarszczki i linie mimiczne. 
2. Okazuje się, że u osób śpiących mniej niż sześć godzin na dobę wyraźnie spada poziom syntezy najważniejszego białka strukturalnego – kolagenu. Rezultatem jest szybsze pojawianie się zmarszczek i utrata młodzieńczej jędrności skóry.
3. W skórze powstaje przewlekły stan zapalny, tzw. inflammaging, związany ze zwiększoną produkcją cytokin prozapalnych. Jego konsekwencją jest nie tylko przyspieszone starzenie się skóry, ale również zaburzenia bariery naskórkowej, większa podatność na fotouszkodzenia czy zaburzenia mikrobiomu.
4. Dochodzi do upośledzenia mikrocyrkulacji, czyli zaburzenia krążenia krwi w naczyniach włosowatych skóry. A przecież krew to życie! W efekcie do skóry dociera mniej kluczowych składników odżywczych i tlenu. Cera staje się matowa, bardziej wrażliwa i szybciej się starzeje.

Jak wygląda rytm dobowy skóry: 

Dzień: ochrona

• skóra koncentruje się na ochronie przed działaniem promieni słonecznych i zanieczyszczeń środowiskowych. Bariera skórna jest wtedy bardziej zwarta, więc przenikanie składników jest ograniczone,
• w tym czasie dochodzi do większego wydzielania sebum, które dodatkowo wspiera barierę,
• enzymy antyoksydacyjne działają na pełnej mocy, by zminimalizować niekorzystny wpływ wolnych rodników,
• skoncentrowana na ochronie skóra spowalnia procesy regeneracyjne i podziałów komórkowych. 

Wieczór i noc: regeneracja

• skóra przechodzi w tryb regeneracji, zwiększa się też tempo podziałów komórkowych,
• nocą wzrasta aktywność fibroblastów, a wraz z nią produkcja włókien kolagenowych i elastynowych,
• bariera naskórka znów staje się bardziej przepuszczalna, ułatwiając przenikanie składników aktywnych z pielęgnacji,
• aktywowane zostają mechanizmy naprawy DNA, co pomaga zniwelować uszkodzenie wywołane za dnia m.in. przez wolne rodniki,
• obniża się pH skóry, co sprzyja naturalnym mechanizmom złuszczania, a poprawa mikrokrążenia pozwala dostarczyć komórkom skóry więcej tlenu i składników odżywczych.

Pielęgnacja zgodna z zegarem

Wiedząc już, jak wygląda rytm dobowy skóry, możemy zgodnie z nim, skuteczniej planować naszym podopiecznym pielęgnację domową. 
 W porannej rutynie, która powinna koncentrować się na wspieraniu ochrony skóry, warto zawrzeć chociażby antyoksydanty (jak witaminy C i E, kwas ferulowy, astaksantyna, koenzym Q10), składniki wspierające funkcje barierowe naskórka (w tym: ceramidy, glicerynę, trehalozę, kwas hialuronowy) oraz filtry przeciwsłoneczne o szerokim spektrum ochronnym. Osoby z cerą tłustą i mieszaną mogą też używać kosmetyków z dodatkiem substancji seboregulujących (jak niacynamid, kwas azelainowy czy ekstrakt z oczaru wirginijskiego). 

Rutyna wieczorna, w zależności od rodzaju i potrzeb skóry, powinna być bogata w składniki wspierające regenerację (takie jak ceramidy, peptydy i oczywiście retinoidy). Można też sięgnąć po kwasy (mlekowy, glikolowy czy salicylowy), substancje nawilżające (gliceryna, kwas hialuronowy, mocznik, alantoina), antyoksydanty (jak wspomniane wyżej), a jeśli na skórze widoczne są przebarwienia – także po składniki rozjaśniające (witamina C, arbutyna, kwasy kojowy, azelainowy czy szikimowy). 

Proste rozwiązania

Podstawą wspierania rytmu dobowego jest regularność – stałe godziny snu i posiłków, ograniczenie światła niebieskiego w godzinach wieczornych. Nie zawsze jednak położenie się do łóżka o 23 oznacza, że zaśniemy. Dla higieny snu istotna jest odpowiednia temperatura w sypialni, cisza, ciemność oraz brak pobudzających bodźców przed snem (scrollowanie telefonu, ale też intensywny wysiłek czy obfita kolacja). Z punktu widzenia kondycji skóry kluczowe jest także dostosowanie wieczornej rutyny pielęgnacyjnej do naturalnie zachodzących procesów regeneracji.

Edukujmy nasze klientki, tłumacząc im, że sen to nie tylko kwestia poziomu energii następnego dnia i cieni pod oczami. Noc to czas regeneracji całego organizmu, w tym także skóry. Zrozumienie znaczenia rytmu dobowego i wspieranie dobrych nawyków to nie tylko element profilaktyki zdrowotnej, ale także kluczowy aspekt holistycznego dbania o siebie w duchu longevity.